Wyborcza.pl

Spotkania rodzinne - flizy umyte, zakupy w zrywce, a skibka na stole. Regionalizmy na mapach

Autor: Szymon Pifczyk | 14.04.2017

Na ścianie masz flizy czy kachle? W czym nosisz słodkie bułki i czym ostrzysz ołówek? Przedstawiamy drugi zestaw map regionalizmów polskich.

  • Śląsk jest regionem w którym szczególnie pielęgnuje się regionalizmy;
  • oryginalni są także mieszkańcy Podkarpacia i Wielkopolski;
  • niektóre określenia są specyficzne dla bardzo małych obszarów kraju.

Pod koniec ubiegłego roku pokazaliśmy pierwszą część wyników badań na temat regionalnych wersji popularnych słów. Dziś mapy z kolejnymi różnicami.

Artykuł powstał dzięki odpowiedziom w ankiecie zamieszczonej na początku listopada na facebookowym profilu Kartografia Ekstremalna, w której wzięło udział ponad 13 tys. osób.

W mapach skalę kolorów ustaliliśmy na od 0 do 50 proc., a więc najjaśniejszy kolor oznacza, że w danym miejscu nikt tak nie mówi, kolor najciemniejszy zaś – że mówi tak co najmniej połowa ankietowanych tam mieszkających.

Z tego właśnie powodu niemal cała ciemnoróżowa jest mapa regionów deklarujących używanie słowa "kafle" (lub "kafelki") na specyficzne wykończenie ścian i podłóg w łazience i kuchni. Im dalej na południowy wschód, tym popularniejsze są też "płytki", a w okolicach Krakowa oraz na wschodnim Śląsku Opolskim usłyszymy o "flizach". "Kachle" to z kolei popularny termin na Górnym Śląsku. Jest jeszcze "glazura" używana przez niektórych mieszkańców Polski wschodniej.

Wszystkie mapy są interaktywne. Wybierz regionalizm i sprawdź gdzie najczęściej jest używany.

Skoro już mowa o kuchni, przynosimy do niej zakupy… no właśnie, w czym? Mieszkańcy okolic Częstochowy (ale także Zgorzelca, co sugeruje, że po wojnie właśnie mieszkańcami Polski środkowej zasiedlono ten rejon) powiedzą, że w "zrywkach", a na Pomorzu Zachodnim usłyszymy raczej o "plastikowych torbach" (lub "torebkach"). Tradycyjnie oryginalni są mieszkańcy Górnego Śląska, z których wielu powie o "nylonie" ("folii"). Słowo "siatka" jest najpopularniejsze w Wielkopolsce, Małopolsce, na Pomorzu oraz w woj. lubelskim, ale dogadamy się raczej wszędzie. Najbardziej uniwersalna jest jednak "reklamówka".

Kontynuując temat zakupów, w tej siatce/reklamówce/zrywce czy nylonie możemy przynieść na przykład słodką przekąskę, której nazwa w większości kraju to "drożdżówka". Na Pomorzu i w Wielkopolsce usłyszymy jednak, że ten sam wypiek to "szneka", a na Górnym Śląsku popularna jest nazwa "kołoczyk" (lub "kołaczyk"). Używana we Wrocławiu i ogólnie na Dolnym Śląsku "słodka bułka" okazuje się bardzo powszechna także w innych częściach kraju – Polsce środkowej czy na Podlasiu i Mazurach.

Pozostając przy artykułach piekarniczych, różnie nazywa się także to, co dostaniemy, kiedy pokroimy chleb na plastry. Niemal wszędzie zrozumiane zostanie słowo "kromka" – niemal, bo w Wielkopolsce prawie jednogłośnie to "skibka", a w części Górnego Śląska "sznita" lub "sznitka". Popularne jest też słowo "pajda" (lub "pajdka"), ale tutaj trudno szukać geograficznej koncentracji. Uwaga: okazuje się, że pytanie było dla ankietowanych nie do końca jasne i część myślała, że chodzi o specyficzną końcówkę chleba, przez co w niektórych powiatach wyniki mogą być zaburzone.

Na koniec przygotowaliśmy Świętego Graala takich zestawień – urządzenie do ostrzenia ołówka. Okazuje się jednak, że choć określeń jest cała masa, to tylko niektóre zyskują choć trochę znaczącą popularność w wybranym miejscu. Zdecydowanie najpopularniejsza jest "temperówka" – tak mówi przynajmniej połowa osób niemalże w całym kraju. "Temperówki" nie kupimy jednak w Polsce południowo-wschodniej, gdzie w zależności od miejsca mamy do czynienia ze "strugaczką" lub "strugawką". W Wielkopolsce wiele osób powie o "ostrzytku", a na Pomorzu – o "ostrzynce". Kujawy i Górny Śląsk po części łączy zaś słowo ostrzałka. Na mapach przedstawiliśmy także inne określenia, które wskazywano stosunkowo często w przynajmniej jednym powiecie. Oprócz tego są jeszcze inne, mniej popularne nazwy, które jednak wydają się bardziej tradycją rodzinną niż regionalną.

Pokaż komentarze (13)Dodaj komentarz